I. Profesor Władysław Bartoszewski w ostatnim okresie przed śmiercią głosił ideę powołania pozarządowej organizacji, wolnej od wpływów politycznych, nieaspirującej do roli partii politycznej, grupującej osoby o zróżnicowanych poglądach, obdarzonych autorytetem i dorobkiem w budowaniu fundamentów III. Rzeczypospolitej, kierujących się aksjologią demokratycznego i praworządnego państwa. Jak niesie przekaz, relacjonowany przez prof. Irenę Lipowicz i amb. Macieja Heydla, uważał, że należy odbudować rujnowane zaufanie społeczne, będące podstawą funkcjonowania otwartego społeczeństwa obywatelskiego.

Profesor przewidywał dalszą eskalację destrukcyjnych działań ze strony części sceny politycznej nastawionej antyunijnie, populistycznie i zwracającej się ku nacjonalizomowi. Podkreślał konieczność stałego dbania o demokrację i praworządność państwa – szanującego prawa i wolności człowieka, prawa mniejszości, wolność wyznań oraz doniosłą dla społeczeństwa rolę Kościoła – wolnego jednak od polityki i wspierania partii politycznych, respektującego rozdział ołarza od tronu.

Uważał, że miejsce Polski, gwarantujące jej bezpieczeństwo, wiąże się immanentnie z Unią Europejską i członkostwem w NATO oraz opierać się powinno na bliskich i przyjaznych relacjach z sąsiadami, w tym z Niemcami, z którymi Polska ma najsilniejsze więzi gospodarcze. Polska racja stanu kierować się wreszcie powinna ideą Jerzego Giedroycia dotyczącą rozwijania dobrych stosunków i wspierania Ukrainy, Białorusi i Litwy oraz innych państw i narodów zwasalizowanych po II. wojnie światowej przez Rosję Sowiecką. Pamięć o pluralistycznej, wielonarodowej i wielowyznaniowej Rzeczpospolitej, bez idealizowania i ze świadomością wyrządzonych krzywd, powinna być drogowskazem i wyzwaniem dla budowania szacunku dla mniejszości oraz akceptowania ich potrzeb tożsamościowych.

II. Na takim gruncie ideowym już po śmierci Profesora stworzona została Fundacja Służby Rzeczypospolitej, powołana aktem notarialnym 12. maja 2016 r. przez założycieli stanowiących Radę Fundacji. Wraz z Zarządem i Radą Programową od dekady podejmowane są działania zmierzające do odbudowania społeczeństwa obywatelskiego oraz świadomości obywatelskiej i wspólnotowej. Fundacja opiera się na osobach zaangażowanych w poszukiwanie ponadpartyjnego porozumienia dla dobra Polski i jest nastawiona na wzmacnianie tożsamości narodowej – jednak bez wykluczania inaczej myślących, bez przypisywania sobie monopolu na patriotyzm. Szczególnie bliska jest troska o polską rację stanu, o wzmacnianie znaczenia i wizerunku Polski w Unii Europejskiej, budowanie zaufania i kapitału społecznego oraz rozwój gospodarczy kraju.

Ideały i wartości, o których mowa powyżej, zdaniem założycieli od początku 2016 roku były szczególnie zagrożone, a jak się okazało w miarę upływu lat były deprecjonowane, a nawet niszczone. Na takim gruncie powstała myśl budowania ideału służby, jak to wyraził pierwszy przewodniczący Rady śp. O.Maciej Zięba, który mówił o duchu służby, którym jest niekoniunkturalne działanie, budowanie dobra wspólnego, solidarności pomiędzy ludźmi – tego, co jednoczy … oraz wielokrotnie powtarzał myśl przewodnią Fundacji buduj mosty, nie mury.

Postulowano zatem zachowanie tego, co cenne dla budowania wspólnoty, demokratycznego, tolerancyjnego społeczeństwa otwartego, państwa praworządnego i szanującego prawa człowieka, zróżnicowane światopoglądy i wyznania religijne oraz instytucje im służące. Jednoocześnie wykluczano mariaż ołtarza i tronu oraz domagano się odejścia od upolityczniania instytucji kościelnych i wspólnot religijnych.

III. Dla realizacji powyższych celów, dla kształtowania świadomości i opinii, Fundacja na przestrzeni lat organizowała otwarte spotkania dyskusyjne, panele i konferencje